Çocuklarda dokunma duyusu gelişimi

Önemli Noktalar

Bu yazımızda dokunma duyusundan ve bu duyunun gelişmesi için ne tür materyaller kullanabileceğinizden bahsedeceğiz. Dokunma duyusu taktil duyu olarak da isimlendirilmektedir. Vücudumuzun iki türlü dokunma algısı vardır:
  1. Savunma sistemi: Ağırlığa veya beklenmedik dokunmalara karşı cevabımızı oluşturur.
  2. Ayırım yaptırıcı sistem: Çevremizdeki eşyalara dokunarak, haklarında bilgi sahibi olmamızı veya öğrenmemizi sağlayan çevresel uyaranlara cevabımızı oluşturur.
Deri en büyük sensöriyel (duyusal) organdır. Basınç, dokunma, çekme, titreşim, ısı vb. durumları algılar. Duyu reseptörleri derinin üstünde farklı yerlerde farklı sıklıkta bulunurlar. Dokunma duyusu ile ilgili karşımıza çıkan problemlere şu örnekler verilebilir:  Hipersensitive belirtiler yani dokunmaya karşı fazla “hassas” olma durumu:
  • Dokunuşlardan rahatsız olma,
  • Ani dokunuşlara aşırı tepki gösterme,
  • Başkalarına yakın durmakta rahatsızlık duyma,
  • Saç tarama, saç kesimi gibi öz bakım becerilerinde rahatsızlık duyma,
  • Grup ortamlarından (yakın temaslar, ani dokunuşlar vb.) kaçınma,
  • Belirli dokulardan rahatsızlık duyma,
  • Yeme zorlukları – Yeni gıdaları denemekte zorlanma,
  • Yüzükoyun yatmaktan çok rahatsız olma,
  • Oyuncakları ağız ile keşfetmeme (bu dönem oral dönemi olduğu için bu davranışı bekliyoruz) vb.
Şimdi gelelim hiposensitive belirtilere yani dokunmalara karşı “duyarsız ˝olma durumuna:
  • Hafif dokunuşların farkında olmama (ancak sıkı bir temas olduktan sonra hissetme),
  • Uyku sıkıntılarının yaşanması – Uykuya dalmakta zorlanma, uykuyu sürdürmekte zorlanma,
  • Alt değiştirme, banyo ve kıyafet değiştirme sırasında aşırı bir huysuzluğun yaşanması,
  • Kendini tırmalama, ısırma ve/veya cimcikleme,
  • Oyun oynarken, arkadaşlarını itme, çekme ve çarpma gibi olumsuz hareketler,
  • Vibrasyon gibi yoğun uyarı veren materyallerden hoşlanma vb.
Peki, dokunma duyusunu beslemek ve geliştirmek adına ne tür malzemeler kullanabiliriz: 
  • Dokunma sepetleri,
  • Dokunma yastıkları,
  • Dokunma kartları,
  • Dokunma kitapları,
  • Dokunma havuzları,
  • Dokunma torbaları,
Farklı dokunma topları, dokunma duyusunu geliştirmek adına çok güzel materyallerdir. Çocukların bilişsel ve fiziksel gelişimleriyle de bağlantılı olarak hangi yaşlarda ne gibi faaliyetlerle bu malzemeleri ne şekilde kullanabilecekleri Kidokit videolarında verilmektedir. İki yaşında çocuğunuzun her türlü maddeye olumsuz bir reaksiyon göstermeden dokunabilmesini bekleriz. Örneğin kum, çamur, oyun hamuru, jöle, tüylü oyuncaklar gibi (doku ayırt etme oyunları favorimiz). Yine bu yaşlarda net ve derin basınçlar/dokunuşlar çocuğunuzu rahatlatır (keyifli masajlara devam!) Ayrıca iki yaşını doldurmuş çocuklarımızın da bu sene içinde vücutlarının bir bölgesine dokunulduğunda o alanı hissedip tespit etmelerini bekleriz. Siz de bu tür küçük oyunlar oynayabilirsiniz. Hem doku (dolayısıyla da duyu:) hem de vücut bölgelerinin isimlerini öğretmek iletişim becerileri açısından faydalı olacaktır. Bu tür duyu çalışmalarını hem çocuğunuzun eline vereceğiniz ve hissetme çalışmaları yapabileceğiniz farklı dokudaki maddelerle yapabilir hem de farlı dokudaki zeminlerde sürünme, emekleme ve yürüme çalışmalarıyla pekiştirebilirsiniz. Tabii ki buradaki en önemli ipucu çocuğunuzun bu maddelerle temas edecek yerlerinin çıplak olmasıdır ki dokuyu hissetmesi mümkün olsun. Çıplak ayakla sahilde, taşta ya da çimlerde yürümek, top havuzunda sürüklenmek, deniz kenarında birlikte yatıp hafif dalgaları kucaklamak, mutfakta farklı sebze, meyveleri soyma ve ikram etme çalışmaları, un, oyun hamurları, kinetik hamurlar, terapi hamurları ya da kille minik sanat çalışmalarına başlamak için bu yaşlar çok keyifli ve elverişlidir. “Çocuklarımızın duyu gelişiminde önem vermemiz gereken bir alan: Vestibüler sistem” ile ilgili bilgi almak için tıklayınız. Diğer önemli temel duyumuz olan “proprioceptif duyu sistemi” ile ilgili bilgi almak için tıklayınız. “Çocuklarda duyu gelişimi ve duyuların uyarılması” ile ilgili bilgi almak için tıklayınız. “Çocuklarda dokunma duyusu gelişimi” konusunda bilgi almak için tıklayınız. “Bebeklerde dokunsal hassasiyet” konusunda bilgi için tıklayınız. “Çocuğunuzun işitsel duyu gelişimi” konusunda bilgi için tıklayınız. “Çocuğunuzun koku, tat ve görsel duyu gelişimi” konusunda bilgi için tıklayınız.

Yazan: Nimet Altıok, Ergoterapist

Kidokit Kurucu Ortağı ve Scandic O.T. İstanbul Merkezi Kurucusu

Sensory Scandic O.T. İzmir Merkezi Kurucu Ortağı

Çocuk Gelişim Uzmanınız Kidokit

İlginizi çekebilecek diğer İçerikler

Kabızlık

Önemli Noktalar Çocuk yaş grubunda kabızlık haftada 3’ten az dışkı yapma, dışkılama sırasında zorlanma, ağrı, dışkıya bulaşık kan varlığı vb. tanımlanabilir. 1-4 hafta arası akut,

Emeklemenin önemi

Önemli Noktalar Çoğu zaman yürümenin emeklemeden daha üst gelişim basamağı olması düşünülsede, emeklemenin faydalarını ve bu dönemde bebeğin vücuduna ve gelişimine olan katkılarını göz ardı

29. Hafta Hamilelik

BU HAFTA SİZDE OLUŞAN DEĞİŞİKLİKLER Gebelik haftanız ilerledikçe daha önce hiç yaşamadığınız sorunlarla karşılaşabilirsiniz. El parmaklarınızdaki ödem bu haftalardan itibaren ellerinizi yumruk yapmanızı zorlaştırabilir ve

Riskli gebelik nedir?

Önemli Noktalar • Gebelikte anne adayının kendisiyle ve/veya bebeğiyle ilgili normaldışı durumların ortaya çıkma olasılığını artıran faktörlere GEBELİKTE RİSK FAKTÖRLERİ adı verilir. • Risk faktörleri

Bebek masajı

Be­bek ma­sa­jı an­ne-be­bek ara­sın­da­ki duy­gu­sal ba­ğı ge­liş­ti­re­cek ve da­ha çok ya­kın­laş­ma­nı­zı sağ­la­ya­cak güç­lü bir ile­ti­şim yo­lu­dur. Be­be­ği­ni­ze sa­bır­la, sev­giy­le ve şef­kat­le do­kun­ma­nız onun ge­li­şi­mi­ne bü­yük

Anne beni bırakma…

Önemli Noktalar Çocukların bütün ağlamaları, ayrılmamak için size yapışmaları, davranış bozukluğunun işareti değil, büyüyen çocuğunuzun doğal gelişiminin bir parçasıdır. Çoğunlukla ilk defa bebeğiniz 7-8 aylıkken

Emzirirken meme bakımı ve hijyen

Önemli Noktalar Göğüslere ılık kompres uygulaması ve anneye yapılan sırt masajı oksitosin hormonunun salgılanması konusunda faydalı olur ve böylece anne sütünü arttırabildiği gözlenmektedir Meme başınızı

Lohusalık…

Önemli Noktalar İlk 6-8 haftalık döneme “lohusalık dönemi” denilir ve bu dönem hem anne hemde bebek açısından önemli ve hassastır. Anne bu dönemde emzirmiyorsa doğumdan

Bom oyunu

Evde, arabada, yolculukta hiç malzemesiz oynanabilecek pratik bir oyun ”Bom oyunu”.