Çocuklarda vitamin ve mineral kullanımı

Önemli Noktalar

Mikrobesinler adı altında toplanan mineral ve eser element eksiklikleri dünya çocuklarının sağlık sorunları arasında ilk sıralarda yer alır.

Mikrobesinler:

Günlük olarak çok düşük miktarlarda gerekli olmalarına karşın , pek çok enzimin ve hormonun yapılarına girmeleri; büyüme ve gelişmede görev almaları; bağışıklık sistemi ve üreme sistemi gibi sistemlerin işleyişinde rol almaları nedeniyle büyük önem taşırlar.

Mineraller :

Demir, çinko, iyot, selenyum, flor, kobalt, krom, bakır, mangan ve molibden eser elementleri oluşturur. Bor, arsenik ve silikon gibi elementlerin de çok düşük miktarlarda vücudumuzda görev yapıyor olabileceği konusunda araştırmalar devam etmektedir. Eser elementler vücutta kilogram ağırlık başına 50 miligramdan daha az miktarlarda  bulunurlar.

Demir: Demir hemoglobin, miyoglobin ve oksidatif enzimlerin yapısına girer. Eksikliğinde yorgunluk, halsizlik, iştahsızlık gibi bulgular verebilir. Demir eksikliği anemi (kansızlık)’nin en sık nedenlerinden biridir. Dünyada yaklaşık 2 milyar insanda demir eksikliği olduğu tahmin edilmektedir. Özellikle 2 yaş altında ortaya çıkan demir eksikliğine bağlı ağır anemilerde mental ve psikomotor gelişim olumsuz etkilenir. Demir eksikliğinde kansızlığın yanı sıra beyaz kan hücrelerinin mikrop öldürücü etkinliği azaldığı için enfeksiyonlara eğilim artar.

Et, tavuk, balık ve karaciğer demirden zengin besinlerdir. Bu tip hayvansal gıdalardaki “hem” demiri daha kolay emilir ve vücut tarafından daha kolay kullanılır. Tahıl ve sebzelerdeki bitkisel yani “non-hem” demir ise daha zor emilir. Sebze ve tahıllar etle birlikte tüketildiklerinde “et faktörü” etkisiyle; C vitamini içeren gıdalarla birlikte alındıklarında ise demirin çözünürlüğü arttığından dolayı non-hem yani bitkisel demirim emilimi artar. Anne sütünde demir yoğunluğu düşük olmasına rağmen emilebilirliği yüksektir. İnek sütünde hem demir yoğunluğu düşüktür hem de emilimi zayıftır. Bu nedenle inek sütü alan bebeklerde erken dönemde demir eksikliğine bağlı kansızlık gelişebilir. Ülkemizde Sağlık Bakanlığı’nın önerisiyle,bebeklerimize 4 aydan itibaren destekleyici dozda demir verilmektedir.

Çinko:

Çinko vücutta 300’den fazla enzimin yapısında yer alır. DNA ve RNA kodlanmasında rol alan proteinlerin yapısına girerek nükleik asitlerin yapısına girer. Yara iyileşmesi, büyüme ve gelişme, tat ve doku duyusu, bağışıklık sisteminin çalışması , enfeksiyonlara karşı direncin oluşmasında rol oynar. Antioksidandır. Çinko eksikliğinde büyüme-boy uzaması duraklar. Deri ve gözde yaralar oluşabilir. İshaller sıklaşır ve uzun sürer. Yara iyileşmesi gecikir.

İyot:

Tiroid hormonlarının yapımında rol alır. Yeterince iyot alınmadığı zaman veya tiroid hormonu yapımında bozukluk olduğunda hipotiroidi gelişir. Özellikle beyin ve sinir sisteminin gelişimi için en hassas dönemler olan anne karnında fetal dönem ve sonraki aylarda tiroid bezi yeterince çalışmazsa beyin fonksiyonları geri dönüşümsüz  olarak olumsuz etkilenebilir. Ülkemizde 1999 yılından beri sofra tuzlarının iyotlanması zorunlu hale getirilmiştir. İyot eksikliğine bağlı hipotiroidin önlenebilmesi için ev halkı iyotlu tuz kullanım oranı en az %90 olmalıdır. İyotlu tuzun, yemeğe pişirildikten sonra katılması, ışık geçirmeyen kap ve kuru ortamda saklanması, iyottan tam yararlanım için önemlidir.

Flor:

Diş yapısını sağlamlaştırır, asitlere karşı dişleri güçlendirir. Ağızdan alınabilir veya dişe lokal olarak uygulanabilir. Flor birçok ülkede içme suyundan karşılanır. Fazla flor alımının diş ve kemikleri zayıflatabileceği akılda tutulmalı ve sulardaki flor düzeyi izlenmelidir.

Selenyum:

Selenoproteinlerin yapısında yer alır. Bu proteinler antienflamatuar, antioksidan  olarak görev yapar ve tiroid hormonu sentezinde rol alırlar. Et ve sebzeler selenyum kaynağıdır.

Bakır:

Atomlar arası elektron transferi olan kimyasal tepkimelerde görev yapar. Solunum, enerji metabolizması ve DNS sentezinde rol oynayan enzimlerin yapısında yer alır. Oksijenle direkt reaksiyona girebildiği için serbest oksijen radikallerinin oluşumunu engeller. Bakır eksikliğine bağlı Menkes hastalığı ve dokularda aşırı bakır birikimiyle giden Wilson Hastalığı tanımlanmıştır. Karaciğer, et ürünleri, fındık ve deniz ürünleri bakırdan zengindir.

Mangan:

Karbonhidrat, aminoasit ve kolesterol metabolizmasında rol oynar. Kemik yapımında gereklidir. Tahıllar, fındık, yapraklı sebzeler ve çay bol mangan içerir.

Molibden:

Nükleik asit metabolizması ve demirin kullanılabilmesi için gereken ksantin oksidaz, aldehit oksidaz ve sülfit oksidaz enzimlerinin yapısına girer. Tam tahıllar, kuru fasulye, mercimek, patates, ıspanak ve diğer koyu yeşil sebzeler, bezelye, bira mayası, karaciğer molibden açısından zengindir.

Krom:

İnsülin hormonunun etkisini güçlendirir. Karbonhidrat, protein ve lipid metabolizmasında rol alır. Fıstık, yumurta sarısı, peynir, üzüm, maya ve istiridye krom açısından zengindir.

Yazan ve Derleyen:

Dr. Gülay Kara, Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Uzmanı Muayenehane Hekimi

Çocuk Gelişim Uzmanınız Kidokit

İlginizi çekebilecek diğer İçerikler

Beyinde kablolaşma: Miyelinleşme

Çocuk, rahimde tüm yaşamda ihtiyaç duyulandan çok daha fazla nöron üretir.  Nöronlar aktivite ile desteklenmediği ya da sürekli olarak kullanılmadıklarında, doğum sonrası nöral budama gerçekleşir.

14. Hafta Hamilelik

BU HAFTA SİZDE OLUŞAN DEĞİŞİKLİKLER İkinci trimester (ikinci üç aylık dönem) hamilelik döneminizde en çok rahat edeceğiniz dönemdir. Gebeliğin erken dönemlerinde ortaya çıkan şikayetlerin önemli

Bebeğinizin beyin gelişimi

Önemli Noktalar Bilişsel gelişim, düşünme ve kavrama sistemindeki gelişmelere verilen isimdir. Gözlemleri, dokunması, hissetmesi, duyması, koklaması gibi beş duyuya ait yaşadığı her bir deneyim beyninin

9. Hafta Hamilelik

BU HAFTA SİZDE OLUŞAN DEĞİŞİKLİKLER İş yerinizde bilgisayar kullanıyorsanız, “bilgisayar ışınlarının” bebeğiniz üzerinde olumsuz etkiler yaratmasından endişe duyuyor olabilirsiniz. Korkmayın, bilgisayarlar ve monitörlerin iyonize edici

44. Hafta gelişim

Kidokit’le yeni bir haftaya birlikte merhaba diyoruz. Bu haftaya bebeğinizin bilişsel gelişimi ile başlayacağız.

11. Hafta Hamilelik

BU HAFTA SİZDE OLUŞAN DEĞİŞİKLİKLER Bel ağrısı şikayetleri yaşıyor musunuz? Gebelikte bel ağrısının en önemli nedenlerinden biri belinizi yanlış kullanmanızdır. Büyüyen rahiminiz ile birlikte ağırlık

Bebeğin anne karnındaki fiziksel gelişimi

Önemli Noktalar Bebeğinizin aslında en hızlı büyüdüğü dönem hamilelik aşamasında yani doğum öncesi dönemdir. Döllenmeden sonra yaklaşık 50 gün içerisinde embriyonuz artık tümüyle insan şekline

Hamilelikte sigara kullanımı

Önemli Noktalar Sigara dumanı içerdiği bir çok zehirli madde ile başta solunum sistemi, kalp ve damarlar olmak üzere vücudun tüm organ sistemlerine zarar verebilir. Sigara

Uyku düzeni

Önemli Noktalar Yeterli uyku, büyüme hormonlarının etkin çalışmasını sağlar. Yeterli uyku ile birlikte bebeğimiz dinlenir, vücudunun kendini yenilemesine olanak verir, hafızası güçlenir, konsantre olması kolaylaşır.