Çocuk sağlığı izlemi

Önemli Noktalar

Çocukluk demek, sürekli gelişim demektir. Çocukluk çağı, doğumdan erişkinliğe ulaşana dek geçen süreçte büyüme ve gelişmenin süreklilik gösterdiği bir dönemdir. Bu nedenle düzenli takip edilmeli ve gerektiği anda koruyucu önlemler alınmalıdır. Bebeğe ya da aileye ait sorunlar ortaya çıktığında, büyümenin hızlı olduğu dönemlerde ve aşı uygulama dönemlerinde kontroller daha sık yapılmalıdır. Bu kontroller sırasında aileyle iletişim kurulur. Riskli durumlar belirlenir. Taramalarla erken tanı ve tedavi sağlanır. Ulusal aşı programı uygulanır. Program dışındaki aşılar hakkında aile bilgilendirilir. Doğum sonrası hastanede anne-bebek ilişkisinin temelleri atılıp, anne bilgilendirildikten sonra ilk kontroller 7-10 gün arası ev ziyareti şeklinde yapılabilir. Doğumdan sonra 24 saatte taburcu edilen bebeklerde bu ziyaret üçüncü günde yapılmalıdır. İlk altı ay izlemlerin aylık olarak yapılması önerilir. Altıncı aydan sonra 8. ve 10. aydaki kontroller yeterli olmaktadır. 12,15 ve 18. ay kontrollerinden sonra izlemlere 2-6 yaş arası altı ayda bir, 6-16 yaş arasında ise yılda bir olarak devam edilir. İzlem periyotlarının ekoller arası farklılıklar gösterebileceği hatırda tutulmalıdır. 7-10 gün arası yapılacak izlemde emzirme değerlendirilip desteklenmeli, bebeğe D vitamini vermeye başlanmalı, göbek kordonu temizliği, bebeğin göğüslerinde şişme, kız bebeklerde anne hormonlarına yanıt olarak vaginal akıntı varlığı sorgulanmalıdır. Bebeğin kundak yapılmaması ve yalnızken yüzüstü yatırılmaması hatırlatılmalıdır. 1-6 ay arası izlemlerde anne-babanın ve diğer kardeşlerin bebeğe yaklaşımı gözlenir. Tek başına anne sütüyle besleme desteklenir. Aşıları uygulanır. 7-12 ay arası uyku rutinleri oluşturulur. Dişler çıkmaya başlar. Ek besinlere başlanır. Bu aylarda bebekler destekli (hatta bazı bebeklerde desteksiz) oturabilirler. Sofraya alınabilirler. 1-3 yaş arası bebeğin bağımsızlaşmaya çalıştığı dönemlerdir. Benmerkezci ve itirazcıdır. Kendine zarar vermemesine dikkat etmek koşuluyla keşfetmesine izin verilmelidir. Üç yaştan önce küçük oyuncak parçaları, kuruyemiş vb. gıdalar solunum yoluna kaçabileceği için verilmemelidir. Çocuk hazır ise tuvalet eğitimi denenebilir. Sağlık Bakanlığı’nın Bebek Çocuk Ergen İzlem Protokolleri’nde doğum, doğum sonrası ilk hafta, 15. gün, 41. gün, 2. ay, 3. ay, 4. ay, 6. ay, 9. ay, 12. ay; 13-36 ay arası altı aylık periyotlarla; 4-6 yaş arası yıllık değerlendirme önerilmiştir. Sağlık problemlerini henüz belirti vermeden saptamak en etkin koruyucu sağlık hizmetlerinden birisidir. Bu amaçla erken tanı için sistemik olarak uygulanan tarama programları geliştirilmiştir: Metabolik taramalar Doğumsal hipotiroidi, fenil ketonüri, kistik fibroz ve biotinidaz eksikliği için tarama testleri 2-7. günler arasında alınır. Eğer bebek erken taburcu olduğu için ilk 24 saatte yapılmışsa 7-10 gün içinde tekrarlanmaları önerilir. Görme işlevi Her kontrolde anne-babaya görme değerlendirmesine ilişkin bebeğin yaşıyla uyumlu sorular sorulmalıdır. “Göz kontağı var mı? ” “Takip ediyor mu?” “Gözde kayma fark ettiniz mi?” Kontrollerde  gözlere muayene eden doktor tarafından 12 aya dek oftalmoskop yardımıyla kırmızı refle bakılmalı ve katarakt olup olmadığı değerlendirilmelidir. Göz kayması üçüncü aya dek normaldir. Üç aydan sonra görülen aralıklı veya sürekli kaymalarda mutlaka bir göz doktoruna danışılmalıdır. Her çocuk okul öncesi görme keskinliğinin değerlendirilmesine tabii tutulmalıdır. Kısmen kooperasyon da gerekli olduğundan genelde bu değerlendirme 2-3 yaş arası yapılır. Ailede üç yaşından önce görme sorunu olan birey varlığı, strabismus (kayma) varlığı, nistagmus (yatay ya da dikey yönde hızlı-yavaş göz hareketleri) varlığı, erken doğum, kızamıkçık vb. doğumsal infeksiyonlar varlığında mümkün olan en kısa zamanda göz doktoru değerlendirmesi yapılmalıdır. İşitme Her yenidoğan mutlaka işitme taramasına yönlendirilmelidir. Doğum yapılan hastanelerde otoakustik emisyon (OAE) veya işitsel beyin sapı cevabı (BERA) testi ile işitme taraması yapılmaktadır. Annede gebelik sırasında TORCH grubu infeksiyon varlığı, erken doğum, 1.500 gramdan küçük doğum, iki günden fazla yoğun bakım ünitesinde kalma, kulakta biçim anomalisi, ailede sağırlık vb. risk faktörleri varsa ayrıntılı değerlendirme yapılır. Daha önceki değerlendirmeler normal dahi olsa tüm çocuklara okula başlarken 20 dB düzeyinde, 500 Hz ile 4 MHz arasındaki konuşma frekanslarında değerlendirme yapılmalıdır. Demir eksikliği Çocuklarda en sık görülen anemi (kansızlık) nedeni demir eksikliğidir. Demir eksikliği anemisinin gelişimini önlemek için 6 ay sadece anne sütüyle beslenme, demir açısından zengin ek gıda seçimi, genç kızlar ve gebelerde anemi gelişiminin önlenmesi önemlidir. Ülkemizde Sağlık Bakanlığı tüm bebeklere 1 mg/kg koruyucu dozda demir tedavisi önermekte, 9-12 ay arası yapılan tahlillerde kansızlık saptanırsa tedavi dozuna geçilmektedir. Gelişimsel kalça displazisi Tarama yöntemi olarak fiziksel muayene kullanılır. Ortolani-Barlow manevraları, bacağı dışa açmakta kısıtlılık, kalça plilerinde asimetri, dizler bükük yatarken bir dizin diğerinden yüksek oluşu değerlendirilmelidir. Makat doğum, tortikollis-ayak deformiteleri gibi rahim içi gelişen deformiteler, ailede kalça çıkığı varlığı, çoğul gebelik, rahim içi sıvı azlığı uyarıcıdır. Bu risk faktörleri varlığında fiziksel muayene normal olsa bile radyolojik değerlendirme yapılmalıdır. Bu amaçla genellikle ultrasonografi kullanılır. İdeal zamanlama 4-6 haftadır. İdrar yolu enfeksiyonu Çocuklarda idrar yolu enfeksiyonları çok sinsi ilerleyebilir. Bu nedenle özellikle kız çocuklarında 6-12 ay arası ve 11-14 yaş arası idrar kültürü alınması uygun olur. Yazan ve Derleyenler: Dr. Gülay Kara, Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Uzmanı Muayenehane Hekimi

Çocuk Gelişim Uzmanınız Kidokit

İlginizi çekebilecek diğer İçerikler

2. Hafta Hamilelik

Geçen hafta içerisinde bebeğinizin oluşumuna katkıda bulunacak ve ona sizin genetik yapınızı verecek yumurta hücresinin gelişimi hakkında bilgiler verdik. Bu hafta ise bebeğinizin genetik yapısının

Kitapların gizemli dünyası

Kitap okumanın önemini her fırsatta sizlerle paylaşıyoruz. Gelin bu dönemde çocuğunuz için seçeceğiniz kitapların özelliklerini bir kez daha hatırlayalım: Bu dönemde seçtiğiniz kitapların boyutlarının büyük

Parmak boyası yapımı

Evde parmak boyası yapmak hiç bu kadar kolay ve eğlenceli olmamıştı. Hemen videomuzu izleyin ve evde parmak boyası üretiminin keyfini çıkarın:)

Aşırı korumacılığın sonuçları

Önemli Noktalar Aşırı korumacı ebeveynler son dönemde “helikopter ebeveynler” olarak da adlandırılmaktadır. Çocuğun doğal büyüme potansiyelinin baskı altına alınmasına neden olur. Çocuğun risk almasını ve

Bebeğin anne karnındaki fiziksel gelişimi

Önemli Noktalar Bebeğinizin aslında en hızlı büyüdüğü dönem hamilelik aşamasında yani doğum öncesi dönemdir. Döllenmeden sonra yaklaşık 50 gün içerisinde embriyonuz artık tümüyle insan şekline

30. Hafta gelişim

Kidokit’le haftalık buluşmamıza hoş geldiniz. Bugünkü yazımıza denge konusuyla başlıyoruz. Bebeğiniz büyük ihtimalle artık kafasını tam olarak kontrol edebiliyordur. Birçok bebek bu dönem itibarıyla sürünmede

16. Hafta Hamilelik

BU HAFTA SİZDE OLUŞAN DEĞİŞİKLİKLER Bu haftalardan itibaren yüzünüzde ve vücudunuzun güneşe maruz kalan bölgelerinde lekelenmeler oluşmaya başlayabilir. Kanda artan östrojen hormonunun cilt rengini sağlayan

Hassas dönemlerde ne olur?

Önemli Noktalar Eğer çocuklarımıza doğru bir çevrede bu hassas dönemlerden tam olarak istifade etme imkanı verilirse, potansiyellerini geliştirme ve gerçekleştirme imkanı bulacaklardır. Örneğin dil gelişim

Bireyselleştirilmiş eğitim

Önemli Noktalar Geleneksel öğretim yaklaşımı öğrencilerin hepsinin ihtiyaçlarının aynı olduğunu, aynı seviyede öğrendiklerini ve aynı motivasyona sahip olduklarını varsayar. Herkesin aynı olduğu anlayışının sonucunda birçok