Uyku

Önemli Noktalar

Yenidoğan bebekler doğduktan sonra dünyaya adaptasyon döneminde uzun süreler uyurlar. Bu dönemde bebekler günde 16-20 saat uyurlar. 3-4 saatlik uykuları 1-2 saatlik uyanıklık dönemleri takip eder. Anne sütü alan bebeklerde bu döngü mama alanlara göre biraz daha kısadır. Bu dönemde uyku döngüsü ise genellikle açlıkla ilişkilidir ve ışığın etkisi daha azdır. 2-3 ay civarı uykunun büyük kısmı geceye yoğunlaşır. Bu nedenle gece-gündüz ritminin oturabilmesi için bebeklerin gece beslenmeleri durumunda ortamın karanlık ve sessiz olmasına özen gösterilmeli, etrafı fazla aydınlatan gece lambaları kullanılmamalıdır. 3-6 ay arası bebekler herhangi bir aracıya ihtiyaç göstermeden kendi kendilerine uyumayı ve gece uyandıklarında da tekrar kendi kendilerine uykuya dalmayı öğrenirler. Bebeğin kısa uyanıklık dönemlerinde bebeğe aşırı duyarlı davranmak bebeğin tam uyanıklığa geçmesine neden olabilir. 6 aydan sonra uykunun REM/Non-REM periyodisitesinin başladığı ve bu döneme dek kendi kendine uykuya dalma becerisini geliştirmemiş bebeklerin gece uykuya dalmak için, ilk uzun gece uykusuna yatırılırken ne yapıldıysa  aynı şeyin tekrarlanmasına ihtiyaç duydukları gösterilmiştir. Sallandıysa sallanacak, emzirildiyse emzirilecek vb. Bu nedenle 3-6 ay arası dönemde bebeğin kendi kendine yumasını sağlayacak bir “uyku rutini” oluşturulması önemlidir. Anne-babalar bu rutine dahil olmamalıdır. Uyku rutini bebeğin uyku saati geldiğinde uykuya hazırlanmasıyla başlar. Öyle ki bebek bu rutin sonunda uykuya dalacağını bilir. Karnı tok, altı temizken (banyo yaptırıp sonrasında masaj uygulanabilir) yatağına koymak, hep aynı uyku müziğini çalmak, bebeğin tercih edeceği bir “uyku arkadaşı”nı yanında bulundurmak gibi bir rutin kurulabilir. Çocuğun sakinleşmesine imkan vermek için fiziksel aktiviteler uyku zamanından 1-2 saat önce kesilmelidir. Her bebek farklıdır. Önemli olan annenin bebeğini tanıması ve onun uyku ipuçlarını yakalamasıdır. Gece – gündüz döngüsünün oluşması için sabahları pencerenin açılıp içeriye ses, ışık ve temiz hava girmesi sağlanmalıdır. Gün içerisinde yapılan fiziksel etkinlilerin ve açık havaya çıkarılmasının da bebeğin uyku düzenine katkısı olur. Uykusunun geldiğinin işaretlerini veren, altı temiz ve karnı tok bebeğin kendi başına uykuya dalması için yatağına yatırılır. Anne sütü alıp memede uyuyan bebekler dışında bebeğin yatağına uyumak üzereyken bırakılması amaçlanır. Uykuya geçiş için sallama, emme gibi yöntemlerin kullanılmaması önerilir. Aksi halde bebek gece 1.5-2 saat aralıklarla uykusu her yüzeyselleştiğinde uykuya dalabilmek için aynı davranışın tekrarlanmasını bekleyecektir. Bebekler mümkün olduğunca uzun uykuya dalacakları yerde uyutulmalıdır. Örneğin salonda uyutulup odasına taşınan bebek gece uykusu hafiflediği zaman uyutulduğu yerden farklı bir ortamda olduğunu anlar ve etrafı inceler, uykusu açılır. Bebeklerde uyku sorunlarında davranışsal müdahaleler genellikle altı aydan sonra önerilir. BU konuda önerilen ilk yöntemde yatağa uyuması için konan bebek ağladığı zaman kucağa alınmaz. Ağlama tamamen görmezden gelinir. Ebeveyn ilgisi yani ödül ortadan kaldırılır. Bu yöntem etkili bir yöntem olarak kabul edilmekle birlikte anne-babalar tarafından genellikle tercih edilmez. Kontrollü ağlama olarak da adlandırılan Ferber yönteminde ise bebeğin ağlamaları giderek arttırılan belirli sürelerde görmezden gelinir. Bu yöntemin amacı da bebeğin uykusu geldiğinde bağımsız olarak (emme, sallama, biberon kullanımı vb. olmadan) uykuya dalabilmesidir. Önce 2, sonra 5, sonra 10 dakika aralıklarla bebeğin yanına girilir. Ebeveyn ilgisi kısa ve sıkıcı olmalı, uyku reddini pekiştirecek ışıkları açma, oyun oynama gibi davranışlardan kaçınılmalıdır. Ağlamaların ilk birkaç günde artacağı, çocuğun sınırları zorlayacağı unutulmamalıdır. Ağlama süresi uzayınca vazgeçip çocuğu yatağa almak, çocuğa ağlamanın şiddetini arttırdığında istediğini elde edeceği mesajını verir. Yöntem süresince kararlı ve tutarlı davranabilmek önemlidir. Bu nedenle her iki ebeveyn için de uygun zaman seçilmelidir. Gece az uyuyan bebeğin gündüz uyuma süresi arttırılmamalıdır. Aynı yöntemin farklı bir uygulamasında ebeveyn odadan yavaş yavaş çıkar. Önce yavaş yavaş yataktan uzaklaşır, daha sonra odadan çıkar. Bazı ebeveynler uyku eğitiminin ilk haftasında bebeğin odasında ayrı bir yatakta yatıp ağlamaları görmezden gelme yöntemini kullanırlar. Diğer bir uygulamada da ebeveyn bebeğin yatağında veya yatağın yanındaki sandalyede oturur ve giderek ortamdan çıkar. Gece sürekli aynı saatte uyanan çocuklarda çocuğun  beklenen uyanma zamanından 10-15 dakika önce uyandırılması önerilir. Planlanmış uyandırmalar arası süre giderek uzatılarak bu davranışın bitmesi beklenir. Bu yöntemin uzun zaman alabileceği akılda tutulmalıdır. Bazı kaynaklarda bebeğin yatağının yanında oturup her ağladığında kucağa alıp kısa süre içinde sakinleştirip tekrar yatağa yatırıp üzerini örtmek olarak özetlenebilecek “yatır/kaldır” yöntemi de önerilmektedir. Bu yöntemde bebek hem yalnız olmadığını bilir hem de kendi kendine uyuması gerektiğini öğrenir. Batı tıbbının aksine bebeğin özellikle yaşamının ilk yılındaki gece uyanmalarının ve anneye gereksinim duymasının gerçekten bir sorun olup olmadığını tartışan ekoller de akılda tutulmalıdır. Uykusunu en iyi alan annelerin aslında bebekleri yanı başında emziren anneler olduğunun gösterilmesi ‘breastsleeping’ kavramını gündeme getirmiştir. Annenin bebekle birlikte yatmasının gece emzirmelerini ve emzirme süresini artırdığı ileri sürülmektedir.

Yazan ve Derleyenler:

Dr. Gülay Kara, Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Uzmanı

Muayenehane Hekimi

Çocuk Gelişim Uzmanınız Kidokit

İlginizi çekebilecek diğer İçerikler

40. Hafta Hamilelik

Evet, işte sihirli rakam: 40. Bu haftanın sonunda doğum yapmış olma olasılığınız yüksek. Belki de biraz daha bekleyeceksiniz. Panik olmayın. Olağan doktor kontrollerinize gitmeye devam edin.

10. Hafta gelişim

Merhaba! Kidokit’le haftalık buluşmamıza hoş geldiniz. Bu hafta bebeğinizin artan salyalarından dokunsal hassasiyete, ileride özgüvenli bir birey olması için bugünlerin öneminden özellikle 0-6 yaşlardaki dokunuşların

Emzirmeye destek olacak 10 ipucu

Önemli Noktalar Emzirme ile ilgili yaşanabilecek muhtemel durumlar için birinci öneri; emzirmeye başlamadan önce gevşeyin ve rahat bir yer seçin, sağlıklı beslenmeyi aksatmayın ve susuz

Dış ortam kazaları

Önemli Noktalar • Çocukların binicilik zamanlarında karşılaşabileceği kazalar için bir kask edinin ve çocuklar 10 yaşına gelene ve yol kurallarını bildiklerinden emin olunana kadar sokakta

34. Hafta Hamilelik

Dikkat: Braxton-Hicks kasılmaları (hazırlayıcı kasılmalar) bu haftadan itibaren biraz sıklaşabilir.  Bu kasılmalar gerçek doğum sancılarının aksine kısa sürerler, düzensizdirler ve genellikle sizde büyük bir rahatsızlığa

21. Hafta Hamilelik

BU HAFTA SİZDE OLUŞAN DEĞİŞİKLİKLER Bebek hareketleriniz başladı ve bu haftadan itibaren bebeğinizin oynama sıklığı ve hareketlerin hissedilebilirliği artacak. Bu süreçte siz zaman zaman bebeğinizin

36. Hafta Hamilelik

Bu haftadan itibaren gebelik muayenelerine muhtemelen haftalık olarak çağırılacaksınız. Gebelik sürenizin tamamlanmasına yaklaşık dört hafta kaldı ve içinizi bir heyecan kaplamaya başladı bile. İlk gebeliğinizse

Banyo zamanı!

Önemli Noktalar Çocukların çok büyük bir kısmı su ile oynamaya bayılırlar ve bu yüzden banyo yapmak onlar için en iyi aktivitelerden biri olur. Banyo zamanından

Bireyselleştirilmiş eğitim

Önemli Noktalar Geleneksel öğretim yaklaşımı öğrencilerin hepsinin ihtiyaçlarının aynı olduğunu, aynı seviyede öğrendiklerini ve aynı motivasyona sahip olduklarını varsayar. Herkesin aynı olduğu anlayışının sonucunda birçok